Een leadsheet is een pagina met minimalistische bladmuziek waar ongeveer alles op staat wat je moet weten om zonder problemen door een nummer heen te spelen. Het is een soort blueprint van een song. Wat is de vorm, welke akkoorden zijn het, specifieke riffs en nog veel meer. Belangrijk om dus even de tijd te nemen om deze te maken. Het probleem is echter dat er soms weinig tijd is. ‘Hee! Doe je vanavond mee met de sessies? We doen deze 6 tracks!’ of ‘In de bijlage vind je de setlist voor de 3 x 45 minuten van komende zaterdag.’ Ik hoor het regelmatig. Vooral bij gigs met veel repertoire zijn leadsheets noodzakelijk. Hier vind je een simpel en effectief stappenplan om binnen korte tijd een goeie leadsheet te maken. Ik heb er een voorbeeld bij gedaan van Blame It On The Boogie. Klik op de sheet rechts om de pdf te openen.

Stap 1: Luisteren

Als het de eerste keer is dat je een track hoort is het heel belangrijk om de eerste keer goed te luisteren. Dat klinkt natuurlijk logisch en liefst pak je meteen je bas om mee te spelen en al die baslijnen uit te zoeken. Maar wanneer je bas even naast je neerlegt en geconcentreerd luistert naar de muziek kan je vaak al 50% van de informatie er uit halen. De volgende vragen kan eenvoudig beantwoorden zonder je instrument.
Van wie is het nummer en hoe heet het? Ligt voor de hand maar schrijf het duidelijk op. Tracktitel bovenaan en artiest rechtsboven.
Welke stijl is het? Is het pop, country, rock, fusion, metal, latin, etc? Als je de stijl weet, kan je al vaak een hoop opties wegstrepen. Een tumbao-baslijn tref je waarschijnlijk niet zo snel in een metaltrack.
Wat is de vorm van het liedje? Waar zit het intro, couplet, refrein, bridge en hoe lang duren die? Tel het aantal maten en probeer mee te schrijven terwijl je luistert. Kijk of je de hele vorm al uit kan schrijven!
Tip: Het is handig om je sheet te verdelen in rijen van 4 maten. Verschillende delen in een liedje zijn vaak gebaseerd op blokken van 4 maten. Als je je sheet ook zo indeelt is dat overzichtelijk en meestal past een liedje dan wel op 1 pagina.

Stap 2: Visualiseren

Naast de vorm van het nummer kan je ook al een hoop ritmische informatie opschrijven zonder je bas te gebruiken. Of belangrijke stukken alvast markeren. Dan weet je waar je straks op extra op moet letten.
Wat is het ritmische basispatroon van de baspartij? Speelt de bassist allemaal achtstes achter elkaar? Is het een bossa-nova? Is het Walking Bass? Is het syncopisch, ofwel zijn er noten voorgetrokken? Wanneer je het ritmisch basispatroon weet hoef je straks alleen nog maar de noten in te vullen.
Zijn er specifieke riffs, licks, unisono stukken, fills, of andere belangrijke dingen de je moet weten? Zet dan even in de maat waar het zit een stipje of een sterretje.
Luister goed naar de baspartij. Probeer het verloop van de basnoten te visualiseren. Denk bijvoorbeeld: omhoog, weer omhoog, ver omlaag, klein beetje lager, enzovoort. Hoeveel akkoorden zijn het? Ken je het akkoordenschema misschien al? Simpel, maar het geeft je een goed beeld van wat een baspartij doet.

Tip: ik schrijf het ritmische patroon altijd boven de eerste maat van mijn lead sheet. Als je dan midden in een gig van 3 sets even niet meer weet wat je moet spelen is dit een goeie hint.

Stap 3: Transcriberen

Je kan nu je bas erbij pakken. Maar wees geduldig. Ga niet meteen meespelen. Voor je het weet ben je all over the place en heb je uiteindelijk niks gevonden. Werk stap voor stap.

Zoek de grondtoon van het liedje. Als je hem niet in één keer vindt, zet het nummer dan op pauze. Zing de noot waarop je verwacht dat het nummer zal eindigen. Dat is vaak de grondtoon. Zoek de noot op je bas. Als je grondtoon weet is het makkelijker andere basnoten en akkoordtonen te horen.
Zoek de basnoten van elk akkoord. Deze moet je weten, niet alleen omdat je bassist bent, maar ook het volledige akkoord te bepalen.
Schrijf nu de akkoorden uit. Als je hier nog niet zo goed in bent, begin dan met de drieklanken. Als je hier al wat beter in bent schrijf dan zo veel mogelijk op. Septiem, sus, dominant, omkeringen, toevoegingen, probeer alles op te schrijven.

Tip: De basnoot van een bepaalde maat wordt vaak op de eerste tel van de maat gespeeld. Als je wil weten wat er gespeeld wordt, speel dan zelf niet! Wees even stil op de 1 en probeer de noot op de 2 of 3 te spelen. Je kan makkelijk in de war raken van je eigen basnoot of de basnoot van het liedje niet meer horen.

Stap 4: Dubbel Checken

Je hebt nu ongeveer 80% van wat je nodig hebt. Maar zoals men zegt: ‘the devil is in the details’. Hier nog wat dingen die je nog verder helpen:
Check op de gig zelf nog even of iedereen dezelfde toonsoort heeft. Logisch, maar ik heb het vaak genoeg meegemaakt dat er in een andere toonsoort ingezet werd dan ik op m’n leadsheet had staan. Transponerend lezen is wel goeie braintraining!
Twee dingen zijn echt heel belangrijk om goed op papier te hebben staan: het begin en het einde. Schrijf duidelijk op wie begint en hoe. Als iedereen tegelijk begint schrijf dan duidelijk op wat jouw partij is. Ditzelfde geldt voor het einde. Te vaak zie je dat iedereen elkaar verward en paniekerig aankijkt omdat niemand weet hoe het nummer geëindigd moet worden. Schrijf op wat er op de opname gebeurt. Je kan het noot voor noot opschrijven, maar kreten als: ‘hard op de 1’, ‘terug naar intro-riff’, ‘alleen toetsen en zang’ werken vaak ook wel. Mocht een nummer met een fade-out eindigen, spreek dan snel ter plekke af hoe je het eindigt.
Probeer de tekst en de melodie van het liedje te leren. Vooral het refrein is belangrijk. Het gebeurt vaak op een sessies, maar ook tijdens optredens, dat met de vorm wordt gespeeld. Een refrein extra, toch een gitaarsolo en daarna naar het refrein, etc. Als je de tekst kent en luistert naar de vocalist, verlies je nooit de vorm. Lukt het je niet de tekst te leren, schrijf dan de eerste zin van elk stukje op.
Breaks, kicks, stops, licks, riffs en nog andere dingen die het arrangement interessanter maken. Probeer zoveel mogelijk op te schrijven. Misschien zijn de eerste twee maten van het tweede couplet wel zonder bas en drums, of ligt er in de bridge een accent op de twee en de vier. Dat zijn dingen die belangrijk zijn om te weten, want de dynamiek van je live-act wordt er namelijk ook beter van.

Tot slot

De eerste paar keer dat je een leadsheet maakt zal je merken dat je het nummer vaak terug aan het spoelen bent. Ook het uitschrijven van een nummer moet je trainen. De makkelijkste manier om dit te trainen is simpelweg met je iTunes, Spotify, Youtube of Deezer meespelen. Je hoeft niks op te schrijven. Zet muziek aan die je nog niet kent en geef jezelf bijvoorbeeld de volgende opdracht:
  • De eerste keer luister ik het nummer af zonder mee te spelen en probeer ik zoveel mogelijk informatie te destilleren uit wat ik hoor. Tip: Als je de eerste keer goed geluisterd heb dan weet je waar de moeilijke of belangrijke plekken zitten. Met een beetje ear-training kan je een aantal cadensen (akkoordenschema’s zoals I-VI-II-V) al horen.
  • Ik speel het nummer nog een keer af en speel mee zonder terug te spoelen of op pauze te drukken. Hiermee simuleer je een live-situatie waarbij je de band ook niet terug kan spoelen. Probeer zoveel mogelijk te vinden. Kijk of het lukt om het nummer te kennen na deze tweede keer!
  • Zoek de stukken uit waar je niet uit kwam. Tip: Muziek zit vol clichés. Bepaalde akkoordenschema’s worden veel gebruikt. Speel maar eens C-G-Am-F of C-F-Fm-C. Komt waarschijnlijk wel bekend voor. Wanneer je een cliché ontdekt hebt hoef je de volgende keer dat je hetzelfde hoort niet opnieuw te zoeken.
  • De derde keer dat ik het nummer helemaal afspeel doe ik alsof het live is. Probeer zo weinig fouten te maken. Heb je alles goed onthouden?
  • Zet een nieuw nummer aan en doe hetzelfde.

Zelf heb ik dit heel veel gedaan. Voordat ik naar het Conservatorium ging deed ik alles met tabs of bladmuziek en speelde ik zelden zo mee met muziek. Wanneer je dit regelmatig doet tijdens een oefensessie train je je oren, je geheugen en bouw je een enorm vocabulaire op. Je zult veel dingen in muziek herkennen en het zal steeds sneller gaan. Ik probeer de meeste (pop)nummers die ik aanzet van begin tot einde mee te spelen nadat ik het één keer gehoord heb.

Contact

Laat een bericht achter!